"Głodnego bajkami nie nakarmisz" (rosyjskie)
Gości on-line: 25    
 
  24 października 2017 - wschód: 7:19, zachód: 17:35
  Imieniny obchodzą: Marta, Marcin, Rafał
pokaż wszystkie

Spotkania z Klio ... czyli Ludzie Konarskiego - Zeszyt 2

27.02.2014

 

 

Władze miasta dostrzegały potrzebę utworzenia na swoim terenie ogólnodostępnego gimnazjum (szkoły średniej), by młodzież nie musiała po nauki wyjeżdżać do Wadowic czy Krakowa. W roku 1907 Urząd Gminny Królewskiego Miasta Oświęcimia postanowił wnieść do Rady Państwa w Wiedniu petycję w sprawie utworzenia szkoły średniej …


Sprawa szkoły średniej w Królewskim Mieście Oświęcim dojrzewała od dawna. Radni miejscy próbowali niejednokrotnie temat wywołać, potrzeba było jednak czasu by stała się realna. W roku 1897 dr Włodzimierz Hanakowski wystąpił z propozycją utworzenia w mieście Towarzystwa Polskiej Szkoły Średniej, które za cel stawiało sobie utworzenie pierwszej szkoły w mieście. Opracowano nawet statut, który dopiero w roku 1909 został zatwierdzony przez Namiestnictwo we Lwowie.

Władze miasta dostrzegały potrzebę utworzenia na swoim terenie ogólnodostępnego gimnazjum (szkoły średniej), by młodzież nie musiała po nauki wyjeżdżać do Wadowic czy Krakowa. W roku 1907 Urząd Gminny Królewskiego Miasta Oświęcimia postanowił wnieść do Rady Państwa w Wiedniu petycję w sprawie utworzenia szkoły średniej W sprawie tej zwrócił się do Zwierzchności Gminnej w Zatorze, o poparcie petycji. Petycję poparto, lecz nic wówczas nie wyszło z tej inicjatywy. Dopiero kilka lat później Towarzystwo Polskiej Szkoły Średniej założyło własną (prywatną) szkołę średnią.

Dotychczasowe informacje o roku rozpoczęcia działalności przez szkołę, opierano w zasadzie na informacji zawartej w książce Jana Tobiasza – 80 lat Liceum Ogólnokształcącego im. S. Konarskiego, wydanej w 1995 r. W artykule o historii szkoły jest zapis, że w 1915 roku Towarzystwo Szkoły Średniej w Oświęcimiu ogłosiło zapisy do pierwszych klas gimnazjalnych i takie klasy rozpoczęły naukę od 1 września 1915 r. Od tej daty uznano początek nauczana w szkole. Co prawda jest także informacja, że rok wcześniej grupa nauczycieli zorganizowała kursy gimnazjalne w klasach I-VIII, które obejmowały normalny program klas szkolnych. Opierając się na tej informacji organizowano kolejne jubileusze szkoły w roku 1990 (75 lat), 1995 (80 lat), 2005 (90 lat). Były, minęły lecz jeśli potwierdzą się sugestie, o wcześniejszym rozpoczęciu pracy przez szkołę – to 100 lecie przypadałby na rok 2014.

Przeglądając artykuły gazety jednodniówki pn. ”Na linji startu” wydanej 20 listopada 1932 roku, z okazji poświęcenia nowego budynku szkolnego, natrafiłem na dwie zasadnicze informacje, które z grubsza określają datę rozpoczęcia działalności przez szkołę.

W art. wstępnym „Historja szkoły” dyrektor Jan Rymwidzki pisze – "… W 1914 roku, uchodząc przed inwazją rosyjską z Łańcuta, ś.p. Feliks Tobiczyk przybył do swego rodzinnego miasta Oświęcimia. Tu zastał wielu uczniów ze szkół średnich, którzy jak on rzuceni losem, tracili czas, nie mo­gąc nigdzie z powodu zamknięcia zakładów korzystać z nauki. By przyjść tej młodzieży z pomocą, utworzył wspólnie z kilkoma będącymi tu i w okolicy nauczycielami szkół średnich kursa, obejmujące odrazu klasy I—VIII, skombinowane tak, że mogli z nich korzystać uczniowie gimna­zjów różnego typu (…). Przy końcu roku szkolnego 1914/15. nastąpił pobór woj­skowy, wskutek czego starsi uczniowie opuścili kursa, wstępując do legjonów lub idąc do wojska austrjackiego. Młodsi zaś po zdaniu egzaminu rocznego przed Komisją egzaminacyjną w Białej, porozjeżdżali się w miarę, jak podej­mowano naukę w zakładach rządowych…"

Wniosek z tego fragmentu wysnuć można tylko jeden, że w roku szkolnym 1914/15 odbywała się normalna nauka, uczniowie bowiem zdawali egzaminy przed komisją egzaminacyjną i rozjeżdżali się do szkół rządowych, bowiem kursy kończyły swą działalność. Na poparcie tego wniosku przytaczam fragment Kalendarium szkoły w/w ksiązki Jana Tobiasza. Rok 1914 - Otwarcie Kursów Gimnazjalnych, obejmujących klasy od I do VIII. Dyrektorem zostaje prof. Feliks Tobiczyk.

Natomiast w roku 1915 Oświęcimskie Towarzystwo Szkoły Średniej ogłosiło zapisy do klas pierwszych prywatnego, prowadzonego przez towarzystwo gimnazjum. Skoro kursy odbywały się wg programu gimnazjalnego a dyrektorem był prof. Feliks Tobiczyk, który został także dyrektorem gimnazjum Towarzystwa Szkoły Średniej – przyjąć należy, że nauka w szkole posiadała ciągłość czasu, miejsca i ludzi, tzn. że szkoła rozpoczęła swą działalność na rok przed dotychczas uznawanym terminem.

Drugi fragment z Jednodniówki, artykuł pt. ”Nasza szkoła” napisany przez szkolnego katechetę ks. Tomasza Wróbla – "... W roku bieżącym upływa 18 lat od powstania pierwszych klas gimna­zjalnych w Oświęcimiu…..."

18 lat wcześniej, licząc od daty 1 września 1932, kiedy oddawano do użytku nowy gmach szkolny, rozpoczęto naukę w klasach gimnazjalnych a informację tę podaje uczący w tej szkole nauczyciel, człowiek ze wszech miar dobrze poinformowany – 18 lat wcześniej to jest rok 1914. Jestem także w posiadaniu dokumentów, w których proboszcz oświęcimskiej parafii zwraca się do Konsystorza w Krakowie o zatwierdzenie nauczyciela religii w gimnazjum realnym, jakie od jesieni 1914 roku działało w Oświęcimiu. Gdyby to były zwykłe sobie „kursa”, organizujący je prof. Tobiczyk nie zwracał by się o nauczyciela religii.

Nikt dotychczas nie przeprowadzał naukowego wywodu czy ekspertyzy by ustalić dokładną datę rozpoczęcia pracy przez szkołę. To były trudne czasy, rozpoczynała się I wojna światowa, rozgardiasz i niepewność, upadek wielu instytucji publicznych. To, że kilku nauczycielom szkół średnich chciało się objąć opieką i nauką młodzież w wieku gimnazjalnym, uznać należy za niezwykłą odpowiedzialność i troskę tych ludzi o młode pokolenie oświęcimian.

Jako historyk-amator sprawę konsultowałem z historykami Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prof. Mieczysław Rokosz historyk, zainteresowany tematem sprawdził niektóre fakty, jakie poprzedziły powstanie szkoły i taką wyraża na ten temat opinię:

    Otóż wynika z tego to co wcześniej było nam zasadniczo wiadomo, że mianowicie nauka na poziomie wszystkich klas w warunkach frontu wschodniego była prowadzona od końca roku 1914 do maja - czerwca roku 1915 a po wakacjach w roku szkolnym 1915/16 rozpoczęto naukę w klasie pierwszej szkoły rozwojowej a z każdym rokiem przybywało klas i szkoła się rozwijała. Jednak rok szkolny 1914/1915 był w Oświęcimiu pierwszym rokiem nauki gimnazjalnej pod okiem śp. Tobiczyka i nie można go eliminować z dziejów Szkoły. Tak najkrócej. Teraz do decyzji Komitetu Jubileuszowego należy, którą datę (1914 czy 1915) uzna za właściwą do rozpoczęcia obchodu 100-lecia ,,Konara”. Może to zależeć od stopnia przygotowań i możliwości. Tak czy inaczej roku 1914 jako roku rozpoczęcia w Oświęcimiu nauki na poziomie średnim – i to w tak wyjątkowych okolicznościach dziejowych – przemilczeć nie wolno. To właściwie piękna karta w dziejach edukacji i szkolnictwa polskiego w trudnych wojennych czasach.”

Włodzimierz Liszka