"Lepsze sto druhów niźli sto rubli w kalecie" (rosyjskie)
Gości on-line: 23    
 
  19 października 2017 - wschód: 7:10, zachód: 17:44
  Imieniny obchodzą: Piotr, Michał, Ziemowit
pokaż wszystkie

Spotkania z Klio ... czyli Wielcy Oświęcimia - Beber i Piotrowicz

27.04.2007

 

 

Wraz z tym artykułem proponujemy państwo cykl tekstów, w których z pomocą znakomitych znawców tematu przybliżać będziemy czytelnikom nieznane fakty i postaci wspaniałego historycznego Oświęcimia. Kontakt z wielkim entuzjastą przeszłości naszej Małej Ojczyzny - dr Przemysławem Stanko, daje nam szanse zbliżenia się do wielu niezwykle ciekawych odsłon z bardzo bogatej przeszłości miasta Oświęcimia i najbliższych okolic.

Jednocześnie tymi tekstami chcemy zaprosić Państwa do dyskusji o potrzebie sięgania do świetnej i nieznanej przeszłości naszego miasta i okolic. Już dzisiaj mamy zamysł, aby powszechną wiedzę o historii Oświęcimia popularyzować poprzez wszelkie zdarzenia i działania z udziałem lokalnej społeczności. Jest naszym wspólnym marzeniem - dr Przemysława Stanko i kasztelańskim, aby poprzez konkretne działanie utrwalić w pamięci wszystkich znakomitych Janów z Oświęcimia (dzisiaj wiemy o trzech). Tymczasem zamyślamy pozyskać wsparcie dla idei nadania ulicom w Oświęcimiu imion naszych zacnych Oświęcimian. Biogramy Jana Bebera i Jana Piotrowicza to ukłon i prośba do wszystkich Oświęcimian i czytelników Kasztelanii, aby wsparli naszą inicjatywę. Zatem zapraszamy do lektury i oczekujemy na żywy kontakt poprzez nasze medium, lub też telefonicznie.

Serdecznie zapraszamy do lektury.





''Jan Beber i Jan Piotrowicz z Oświęcimia, dobrodzieje i wykładowcy Uniwersytetu Krakowskiego w XV w.''

Jan Beber, syn Mikołaja z Oświęcimia wpisany w 1440 r. pochodził zapewne z mieszczańskiej rodziny Beberów. Trudno stwierdzić kiedy się urodził, albowiem statuty Uniwersytetu Krakowskiego nie ustaliły wieku, jaki był wymagany celem przyjęcia na studia. Nie wiemy także niczego o rodzicach Jana, poza oczywiście imieniem ojca. Jan Beber, występuje w literaturze także jako Jan Starszy zwany Beber w odróżnieniu od Jana Młodszego, którym był Jan Sakran z Oświęcimia. Jak już wspomniałem powyżej, Beber w 1446 r. uzyskał bakalaureat, a trzy lata później magisterium artium, na temat jego licencjatu nie posiadamy żadnych informacji.

W cztery lata po uzyskaniu magisterium, 14 listopada 1453 r., Beber jest poświadczony jako prepozyt szpitala w Olkuszu, podczas sporu o czynsz z Kazimierzy Wielkiej między nim a braćmi Mikołajem (plebanem w Kazimierzy Wielkiej), Stanisławem i Łukaszem, wójtami z Lipnicy oraz siostrą ich Katarzyną. Tutaj po raz pierwszy po uzyskaniu stopnia magistra artium widzimy Jana Bebera z tym tytułem.

Dnia 13 listopada 1454 r. rektor i mistrzowie Uniwersytetu Krakowskiego prezentują Bebera biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu na altarię śś. Jakuba Większego, Szymona i Judy Apostołów, Łukasza i Marka Ewangelistów w katedrze krakowskiej, która zawakowała po rezygnacji z niej mistrza Stanisława Szadka. Jan Beber został w tym dokumencie przedstawiony jako magister Johannes de Oswanczim.

W niecałe dwa lata po tej prezentacji Jan Beber został dziekanem Wydziału Artium w roku akademickim 1456/1457, a urząd ten pełnił jeszcze w 1467 i 1475 r. Być może z początkiem lat sześćdziesiątych XV w. Beber rozpoczął studia teologiczne, skoro w 1468 r. lub w następnym, został bakałarzem biblijnym dopuszczonym do wykładów kursorycznych. Dnia 30 kwietnia 1473 r., był Beber już bakałarzem formatem, a 28 maja 1473 r. wykładał Jan Beber trzecią księgę Sentencji Piotra Lombarda. Jako baccalarius formatus występował jeszcze 23 grudnia 1475 r.

Jan Beber osiągnął stopień doktora teologii przed 10 lipca 1476 r. i od tej pory prowadził wykłady na Wydziale Teologicznym tytułując się sacre theologie doctor. Jako profesor teologii Jan Beber występuje w źródłach od 26 lipca 1477 r. aż do swej śmierci. Z tytułem tym objął także urząd rektora Uniwersytetu Krakowskiego w semestrze letnim w 1479 r. po śmierci ówczesnego rektora Jerzego Laudamusa z Krakowa, a godność tą sprawował jeszcze w semestrze zimowym 1479 r. i w semestrze letnim 1480 r. Zanim objął w 1479 r. urząd rektora, był już trzykrotnie dziekanem Wydziału Artium, o czym nadmieniłem wyżej, miał zatem już jakieś doświadczenie w kierowaniu korporacją uczonych. Był również w latach 1473 i 1482 konsyliarzem rektora Stanisława z Brzezin, natomiast w 1461 r. prepozytem Kolegium Większego.

Z godności kościelnych posiadał Jan Beber kanonikat w kolegiacie św. Floriana na Kleparzu - od 6 listopada 1470 r. Z tytułem kanonika świętofloriańskiego występował Beber bardzo często w latach 1472 1485. Z godnością kustosza wspomnianej kolegiaty wystąpił podczas wyboru na rektora uniwersytetu w 1479 r. tytułował się nim również, obok wspomnianego już wcześniej tytułu profesora teologii, aż do swojej śmierci. Zmarł 10 sierpnia 1482 r. w klasztorze cysterskim w Jędrzejowie, dokąd schronił się przed zarazą morową panującą w Krakowie. Z ważniejszych dokonań Bebera w czasie jego rektorstwa warto wskazać na próbę reformy na Wydziale Artium w 1480 r.; powołano wówczas komisję mającą przedstawić plan, jednak niczego w późniejszym czasie nie zrealizowano. Począwszy od 1473 r. często był przyjmowany za egzekutora testamentów przez profesorów i mistrzów krakowskiego Studium Generale.

Jan Beber w trakcie swojej naukowej kariery zgromadził dużą i ciekawą tematycznie bibliotekę, którą zapisał krakowskiej uczelni. Ten wybitny profesor interesował się wieloma naukami: medycyną, astrologia, filozofią, literaturą humanistyczną, gromadził także kompendia wiedzy. Co ciekawe, nie zachowały się kodeksy teologiczne z biblioteki Bebera, ale być może zaginęły one, gdyż trudno założyć, że ten znany krakowski teolog nie posiadał ich w swojej bibliotece. Ogółem z dawnej biblioteki Bebera przetrwało do dziś 27 kodeksów. Spośród wszystkich trzech Janów z Oświęcimia, poprzez zachowaną pozostałość biblioteki Jana Bebera wyraźnie widać, że właśnie ten profesor przejawiał największe zainteresowanie wiedzą, także medyczną, która przecież daleka była od jego głównych zainteresowań, mianowicie teologii.

Drugim, obok Bebera, wychowankiem oświęcimskiej szkoły parafialnej, wpisanym w Album studiosorum, który związał się z Uniwersytetem Krakowskim był Jan, syn Piotra z Oświęcimia. Najprawdopodobniej był mieszczańskiego pochodzenia, jednak o jego rodzicach niczego nie można powiedzieć. Podobnie, jak w przypadku Jana Bebera nie znamy jego daty narodzin, możemy tylko założyć że urodził się około 1427 1429 r. Wpisany w semestrze zimowym 1443 r. w poczet studentów krakowskiej Almae Matris, w 1446 r. uzyskał bakalaureat, a w 1456 r. magisterium sztuk wyzwolonych. Swoją karierę związał z Wydziałem Prawa, jednak nie posiadamy żadnych informacji o uzyskaniu bakalaureatu prawa przez Jana Piotrowicza. Możemy jedynie uchwycić w źródłach moment uzyskania przez niego tytułu licencjata prawa i doktora dekretów. Licencjat uzyskał on przed 11 marca 1466 r., natomiast już 10 sierpnia 1466 r. poświadczony został jako doktor dekretów. Tak więc, w okresie 11 marca – 10 sierpnia 1466 r. Jan, syn Piotra z Oświęcimia uzyskał tytuł doktora dekretów. Tytuł doktora dekretów wyróżnia tego Jana od dwóch pozostałych (tzn. Jana Bebera i Jana Sakrana), występuje on przy jego nazwisku aż do śmierci.

Już w 1457 r. posiadał altarię p.w. św. Aleksego w kościele Mariackim w Krakowie. Posiadał także altarię św. Piotra i Pawła w kościele Wszystkich Świętych w Krakowie, z której zrezygnował 27 września 1469 r. Od roku 1466 był prepozytem kościoła parafialnego w Olkuszu. Od 1471 r. jest poświadczony jako pleban kościoła św. Mikołaja poza murami Krakowa, która ta godność, obok wspomnianej wyżej doktora dekretów jest charakterystyczna dla jego osoby. Nie wiadomo od kiedy występował jako prebendarz kaplicy św. Barbary in castro Oswiecim, (tylko on jeden spośród trzech Janów z Oświęcimia). Z prebendy tej zrezygnował 9 sierpnia 1479 r., za co otrzymał plebanię w Sułoszowej koło Olkusza. Plebanem w Sułoszowej był co najmniej do maja 1480 r.

W semestrze zimowym 1477 1478 został Jan Piotrowicz dziekanem na Wydziale Prawa, sprawując jednocześnie funkcję plebana kościoła św. Mikołaja poza murami Krakowa. Innych urzędów w Uniwersytecie Krakowskim Jan, syn Piotra z Oświęcimia nie sprawował, jakkolwiek teza ta oparta jest na kwerendzie źródeł drukowanych. Zmarł on przed 11 września 1496 r., albowiem wówczas na rektorstwie kościoła św. Mikołaja wystąpił Jan z Oświęcimia kanonik krakowski, czyli jego rodak Jan Sakran z Oświęcimia. Jan Piotrowicz, jak wynika z dokumentu z 1505 r., zgromadził liczną bibliotekę dzieł prawniczych, jak również, co ciekawe, teologicznych, liczącą około 27 dzieł. Jak wynika z treści dokumentu, książki te otrzymał złotnik krakowski Jan Cymerman. Z wymienionej liczby dzieł, będących własnością Jana, syna Piotra z Oświęcimia, obecnie, zachowało się w Bibliotece Jagiellońskiej pięć jego kodeksów. Innych książek z jego biblioteki nie udało się do tej pory ustalić. Mistrz ten był jedyną osobą z dekanatu oświęcimskiego, która wybrała prawniczy kierunek studiów w XV wieku.



dr Przemysław Stanko,
(pracownik naukowy Papieskiej Akademii Teologicznej)