"Kto żyje bez dyscypliny, ten umiera bez echa" (węgierskie)
Gości on-line: 26    
 
  21 października 2017 - wschód: 7:14, zachód: 17:41
  Imieniny obchodzą: Urszula, Celina, Hilary
pokaż wszystkie

Spotkania z Klio ... czyli Oświęcim i jego okolice (1932 r.)

19.02.2008

 

 

Oświęcim, stary gród piastowski, położony na prawym brzegu rzeki Soły, niedaleko ujścia tejże do Wisły, liczy obecnie przeszło 12 tysięcy ludności. Dzieje tego grodu sięgają bardzo dawnych czasów. Dokładnych danych co do powstania Oświęcimia nie posiadamy. Tyle wiemy, że już w wieku Xl. był znanym grodem. Dawniej Oświęcim był księstwem. Jako księstwo, zajmował spory obszar kraju, sięgający od Wisły aż po Beskidy Zachodnie. Rządzone ono było przez książąt, wywodzących się z bocznej linji z Piastów śląskich. Co do powstania samej nazwy: „Oświęcim" — są różne teorje. Według jednych nazwa „Oświęcim", ma pochodzić od „Obrocimia", gdyż tutaj krzyżowały i „obracały" się ważniejsze drogi handlowe. Według innych nazwa miała powstać od „Oświcie", ponieważ o świcie miasto, mimo, że posiadało ogromne mury, zostało niespodziewanie napadnięte, a mieszkańcy jego wymordowani.

Do ważniejszych wydarzeń należy zaliczyć przemarsz króla Jana Sobieskiego przez Oświęcim w roku 1683 na odsiecz Wiedniowi. Według podania miał tutaj król odpoczywać z wojskiem przez dwa dni obok stacji dzisiejszej. Na pamiątkę postawiono w tem miejscu kapliczkę, pod którą ma być zakopane we flaszce podziękowanie Sobieskiego za żywienie wojska w czasie postoju. Podczas wojny prusko-austrjackiej w roku 1866, przyszło do potyczki pod Oświęcimiem. Na tutejszym cmentarzu spoczywają polegli w tej potyczce w liczbie 50 w wspólnych grobach.

Na miejscu, gdzie stoi teraźniejszy kościół parafjalny, stał w dawnych wiekach kościółek drewniany. Oprócz tego kościoła posiadał Oświęcim inne kościoły, które teraz już nie istnieją. Tak, gdzie obecnie stoi willa dr. Ślusarczyka, stał starszy kościółek pod wezwaniem św. Mikołaja z cmentarzem.

Na teraźniejszym cmentarzu stoi jeszcze przybudówka przy kostnicy z drzewa modrzewiowego, pochodzącego z tego kościółka. Na przybudówce tej wisi rzeźba (signum) z kościoła św. Mikołaja. Gdzie było dawniej gimnazjum, miał także stać kościół. Przemawiałyby zatem liczne szczątki szkieletów ludzkich, znalezione podczas równania terenu obok budynku gimnazjalnego. Kościół parafjalny pod wezwaniem Najśw. Marji Wniebowziętej liczy już parę wieków. Ostatnio został on za inicjatywą ks. dziekana J. Skarbka odnowiony. W podziemiach kościoła leżą pochowani właściciele dóbr i ważniejsi obywatele oświęcimscy. W prawej nawie na filarze znajduje się medaljon Leona Schuberta, sławnego rzeźbiarza, pochodzącego z Oświęcimia. Ze sławnych ludzi, pochodzących z Oświęcimia, nie można pominąć pisarza Łukasza Górnickiego, autora „Dworzanina"; Na dawnych ruinach klasztoru OO. Dominikanów, stanął zakład XX. Salezjanów, sprowadzonych tutaj 30 lat temu z Turynu. Jako pierwsi sprowadzeni na ziemię Polską, wybudowali tutaj piękną świątynię, która jednak nie jest jeszcze całkowicie wykończona, brak jej jeszcze kopuły. Obraz w głównym ołtarzu jest wierną kopją obrazu w Turynie, a malowany jest przez artystę malarza Jana Stankiewicza, b. profesora gimnazjum. Obok kościoła stoi stara kaplica Św. Jacka, mieszcząca w podziemiach swych prochy założycieli. Należy tu także wymienić miły kościółek SS. Serafitek, wybudowany w roku 1898. Do dnia dzisiejszego pozostał jeszcze zamek piastowski, położony nad Sołą, w którym rezydowali dawniej książęta. Wygląd jego był dawniej inny aniżeli teraz W roku 1905 baszta została przykryta, a budynek zamkowy podniesiony został z parterowego na dwupiętrowy przez p. Kasznego, który tam urządził hotel. Góra zamkowa, specjalnie do tego celu sypana, była o wiele większa, lecz przez częste wylewy Soły została częściowo zniszczona, a mur okalający zamek runął do wody. Do niedawna miało siedzibę na zamku starostwo i rada powiatowa, która w roku 1931 dobudowała jedno skrzydło zamku. Godnym uwagi jest także stary dom w Rynku, zwany „pod filarami" będący dawniej własnością Ślebarskich.

Oświęcim posiada cztery szkoły powszechne 7-mio klasowe, gimnazjum XX. Salezjanów i prywatne gimnazjum koedukacyjne. To ostatnie początkowo 4-ro klasowe, zostało założone w roku 1914. Mieściło się ono w małym budynku, będącym teraz własnością SS. Serafitek. W kilka lat później zostało powiększone do 8-miu klas, a na pomieszczenie dalszych klas, wynajęto pokoje w domu piętrowym, znajdującym się w pobliżu pierwszego. W obecnym roku gimnazjum przeniesiono do własnego gmachu za miastem przy ulicy Kolejowej. W latach 1922 do 1924 został wybudowany piękny most żelazo-betonowy, który zastąpił dawny most drewniany. Dworzec kolejowy Oświęcim jest oddalony o dwa kilometry od miasta. Pomiędzy stacją a miastem kursują dorożki i autobusy. W okolice Oświęcimia mamy mnóstwo stawów rybnych, w ogóle Oświęcim słynie z hodowli karpia. Z gmin, w których znajdują się stawy, należy wyliczyć: Grójec, Zaborze, Poręba, Harmęże, Pławy i inne. Do gmin uprzemysłowionych zaliczyć możemy gminę Brzezinkę, która posiada 11 fabryk, z tych ważniejsze są: fabryka samochodów „Oświęcim-Praga", walcownia cynku, fabryka papy, konserw rybnych, wyrobów betonowych — i inne.

W okolicy są także stare kościoły drewniane czy też murowane. W Porębie Wielkiej jest kościółek drewniany z XVI. wieku Obok kościółka jest paresetletni dąb, mieszczący w swem wypróchniałem wnętrzu kapliczkę, mogącą pomieścić 10 osób. Stare kościoły są także w Osieku, na południe od Oświęcimia, gdzie są także prowadzone wzorowe gospodarstwa rybne. Do malowniczo położonych wsi zaliczyć można: Polankę Wielką, Włosienicę a nad Wisłą Dwory, gdzie jest Mauzoleum Hallera. W dół rzeki Soły po prawej stronie leży wioska Kruki, która niemało już ucierpiała z powodu częstych wylewów Soły. Okolice Oświęcimia są dość ciekawe i godne dokładniejszego zapoznania się z niemi. Ciekawe jednodniowe wycieczki krajoznawcze z Oświęcimia mogą być urządzane do ruin zamku Lipowieckiego, do Zatora z odnowionym zamkiem, otoczonym ogrodem, spadającym po terasach, aż do brzegu Skawy, do Kęt i Porąbki z budującą się tamą, zaczętą jeszcze przez pierwszego Prezydenta Narutowicza, wreszcie do Szwajcarji Krakowskiej. Dzięki dogodnemu połączeniu kolejowemu łatwy jest dostęp w Beskidy Śląskie.

Władysław Wolańczyk (kl. VIII) rok 1932


Z jednodniówki pt. "Na linji startu" wydanej przez Prywatne Gimnazjum Koedukacyjne im. St. Konarskiego w Oświęcimiu w dniu 20 listopada 1932 roku, z okazji poświęcenia nowego budynku szkoły - wynotował Włodzimierz Liszka.

Oświęcim, 16 lutego 2007 r.