"Lepsze sto druhów niźli sto rubli w kalecie" (rosyjskie)
Gości on-line: 28    
 
  19 października 2017 - wschód: 7:10, zachód: 17:44
  Imieniny obchodzą: Piotr, Michał, Ziemowit
pokaż wszystkie

Spotkania z Klio ... czyli Mieszko Plątonogi (przed 1146 - 1211)

14.12.2008

 

 

Nie znamy dokładnej daty urodzin Mieszka Plątonogiego - założyciela najdłużej panującej linii Piastów Śląskich. Był najmłodszym synem Władysława II (Wygnańca) i Agnieszki, córki margrabiego Austrii Leopolda III Babenberga z rodu spokrewnionego z cesarzem niemieckim.

Matka Mieszka była osobą ambitną. Nasz kronikarz Wincenty Kadłubek nazywa ją złośliwie tygrysicą. Gdy w walce o tron krakowski Władysław II został pokonany przez koalicję braci (1146) Bolesława IV Kędzierzawego i Mieszka III Starego, został zmuszony do opuszczenia kraju.

Cała rodzina – Władysław (odtąd zwany Wygnańcem) z żoną Agnieszką i młodymi książętami Mieszkiem i starszym od niego bratem Bolesławem Wysokim, schronili się w Niemczech, na zamku w Turyngii. Mieszko prawdopodobnie cierpiał na niedowład nóg i przylgnął do niego przydomek „Plątonogi”. Zdumiewa jednak fakt, przypomniany przez Jana Długosza, że w Niemczech nauczył się sprawnie władać orężem, czym imponował wielu. Nie mógł jednak równać się ze starszym bratem, który u boku króla niemieckiego Konrada III brał udział w wyprawie do Ziemi Świętej. Był więc pierwszym polskim księciem – krzyżowcem. Potem służył wiernie Fryderykowi Barbarossie, brał udział w jego wyprawie do Włoch po koronę cesarską w 1155 r. Otarł się o wielki świat, wsławił się w rycerskich pojedynkach. Miał mu czego zazdrościć kaleki brat przebywający przymusowo na obczyźnie przez siedemnaście lat.

Bracia powrócili do Polski po śmierci ojca w roku 1159. Władzę senioralną w kraju dzierżył wówczas ich stryj Bolesław Kędzierzawy, który w 1157 r. ukorzył się przed Fryderykiem I Barbarossą i zobowiązał się oddać synom Władysława Wygnańca ojcowiznę – ziemię śląską. Mieszko stał się pełnoprawnym współwładcą dzielnicy śląskiej. Prawdopodobnie władzę przejął starszy brat Bolesław Wysoki, a Mieszko jedynie go w rządach wspomagał. To nie zaspokajało jego ambicji. W 1172 r Mieszko z bratankiem Jarosławem, najstarszym synem Bolesława Wysokiego (który ze swych posiadłości dał mu księstwo opolskie) porozumieli się z Bolesławem Kędzierzawym i dokonali zamachu stanu, w wyniku którego starszy brat Bolesław Wysoki został wypędzony ze Śląska.

Po śmierci seniora Bolesława IV Kędzierzawego, senioralny tron uzyskał Mieszko III Stary, który chcąc uniknąć konfliktu z cesarzem, zgodził się na powrót Bolesława Wysokiego, starszego brata Plątonogiego, ale za bardzo wysoką cenę. Bolesław Wysoki musiał wydzielić ambitnemu bratu Księstwo Raciborskie (w 1172 r) a zbuntowanemu synowi Jarosławowi, oddał Księstwo Opolskie. Bolesław zatrzymał Wrocław. Tak rodził się podział Śląska.

Uzyskanie Raciborza otwierało przed Plątonogim drogę do kariery. Był skuteczniejszym politykiem od swego brata Wysokiego. Podkopał jego pozycję, gdy ten wydzielił z jego ziem dzielnicę dla najmłodszego z braci Konrada. Zajął w roku 1177 zbrojnie jego dzielnicę i zmusił Wysokiego do ucieczki z Wrocławia. Wypędzony błagał o pomoc Kazimierz Sprawiedliwego, który został nowym władcą Krakowa. Książę krakowski przywrócił na krótko tron Wysokiemu.

Plątonogi wprawdzie ustąpił z Wrocławia, ale w wyniku zmagań uzyskał za to od Sprawiedliwego zachodnią część ziemi krakowskiej, z Bytomiem, Oświęcimiem i Siewierzem.

Nie był to kres jego ambicji politycznych. Stawał się nie tylko równorzędnym partnerem politycznym w dzielnicy śląskiej, ale także krajowej. Po śmierci Sprawiedliwego ponownie poparł pretensje swego stryja Mieszka Starego, któremu wraz z bratankiem Jarosławem udzielił zbrojnej pomocy w jego wyprawie na Kraków, gdzie Staremu, stryjowi Plątonogiego, jako seniorowi dynastii udało się w końcu uzyskać na krótko tron krakowski.

Wkrótce najstarszym z rodu Piastów stał się Mieszko Plątonogi, niemłody już. W 1201 roku umarł Bolesław Wysoki i jego syn Jarosław. Plątonogi błyskawicznie zajął Opole. Nie był w stanie przeciwstawić się mu Henryk I Brodaty, dziedzic Wrocławia.

W 1202 roku umarł Mieszko III Stary i w tej sytuacji seniorem w rodzie Piastów został Plątonogi. Na jego korzyść przemawiała bulla papieska Innocentego III z 1210 r., która wzywała polskich książąt Piastów, aby za seniora uznawali najstarszego z rodu.

Późnym latem 1210 roku Plątonogi zbrojnie zajął Kraków, gdzie niepewnie rządził Leszek Biały. Zwycięski Mieszko, jako ostatni Piast senior utrzymał się na tronie wawelskim aż do śmierci.

Zmarł 16 maja 1211 roku, osiągnąwszy w życiu wszystko, o czym dzielnicowy książę mógł pomarzyć. Los sprawił, że został założycielem najdłużej panującej linii Piastów Śląskich. Z małżeństwa z Ludmiłą, zawartego w 1175 r., księżniczką czeską, pozostawił syna Kazimierza, którego, potomkowie kontynuowali podtrzymywanie dynastii aż do XVII wieku.

Jan Ptaszkowski

Drugie, uzupełnione i poszerzone wydanie książki Jana Ptaszkowskiego "Opowieści spod zamkowej góry" planowane jest na marzec 2009 r.